کنگره جهانی موبایل در بخش فناوریهای مالی به بررسی تأثیر پیشرفت شبکه ارتباطی موبایل بر فرآیندها و محصولات در حوزه مسائل مالی میپردازد. پیشبینی میشود در سالهای پیشرو فناوری هوش مصنوعی، متاورس، محاسبات کوانتومی، بلاکچین و شرکتهای بزرگ درزمینه تکنولوژی، پنج حوزهی تأثیرگذار بر فضای فینتک خواهند بود.
در این مقاله ضمن بررسی تحولات فناوری مالی و فرصتهای فراهم آمده ذیل مفاهیمی همچون Embedded Finance و شکلگیری سوپراپلیکشنها، چالشها و تهدیدهای فضای جدید از نگاه شرکتهای بزرگ حاضر در کنگره جهانی موبایل مورد بررسی قرار میگیرد.
مقدمه
فینتک با ادغام فناوریهای نوین در صنعت مالی، خدمات بانکی و پرداختها را سریعتر، امنتر و دسترسپذیرتر کرده است. با ظهور فناوری نسل پنجم موبایل، فینتک نیز تحولی جدید را تجربه میکند، چراکه 5G با ارائه سرعت بالا و کاهش تأخیر، امکان انجام تراکنشها و ارائه خدمات مالی بهصورت آنی و باکیفیت بالاتر را فراهم میسازد. این ترکیب، زمینهساز نوآوریهای جدیدی در حوزه بانکداری دیجیتال، پرداختهای موبایلی و اینترنت اشیا خواهد بود.
از سوی دیگر علیرغم فرصتهایی که فناوریهای نوین همچون رمز ارزهای دیجیتال برای رشد اقتصادی و نوآوری در سیستمهای مالی فراهم کردهاند، دولتها با چالشهایی مانند پولشویی، فرار مالیاتی وعدم ثبات اقتصادی در مواجهه با این رمز ارزها روبرو شدهاند. این مسئله دولتها را به تلاش برای ایجاد چارچوبهای قانونی و اعمال کنترل بیشتر بر استفاده از این فناوریها سوق داده است.
تحول فینتک همگام با تحول مخابرات
همگام با تغییر در زیرساخت ارتباطی موبایل بهعنوان بستر ارائه خدمات فینتک، شاهد تحول در ارائه خدمات و محصولات مالی هستیم.
نسل پنجم بستری برای شکلگیری شبکهای فرا متصل از انسانها و دستگاهها فراهم کرده است. برخورداری از مکانیزمهای امنیتی قوی، امکان فرا شخصیسازی خدمات به سبب دسترسی به طیف وسیعی از دادههای کاربران و تاریخچه رفتارهای آنها، افزایش میزان تعامل کاربر با ارائهدهندگان سرویسها، کاهش هزینهها و همینطور مقابله با کلاهبرداریها بهصورت بلادرنگ ازجمله امکاناتی است که 5G برای ارائه خدمات فینتک فراهم کرده است.
نیاز به سطح امنیت بالا با در نظرگرفتن حجم کلاهبرداریها بیشتر روشن میشود. بر طبق پیشبینی رویترز، حجم کلاهبرداریهای مربوط به کارتهای اعتباری در ۱۰ سال آینده، ۴۰۸ میلیارد دلار خواهد بود. به عبارت دیگر بهطور متوسط سالی ۴۰ میلیارد دلار کلاهبرداری از این راه صورت خواهد گرفت. از طرفی بر طبق تحقیقات از هر ۵ نفر که دچار کلاهبرداری شدند یک نفر دیگر تمایلی به استفاده از خدمات فینتک ندارد. بنابراین شبکهی امن 5G از ویژگیهای برجسته و موردنیاز فینتک است.
فرا متصل بودن5G ارائه خدمات فینتک را با چالشهای جدید مواجه میکند. تا پیش از 5G، مکانیزمهای تبادلات مالی با فرض حضور انسان در دو سوی ارتباط طراحی میشدند. حال با شبکهی فرا متصلی مواجه هستیم که نقاط پایانی آن ممکن است اتومبیل، لباس و یا هر شیء متصل به شبکه باشد. ازاینرو با موضوعات جدیدی مانند تصدیق هویت مرتبط با تبادلات مالی بین شیها روبرو هستیم و لازم هست مکانیزمهای مالی بر اساس شرایط جدید بازبینی و تکمیل شوند.
استراتژی پرداخت
پرداخت از پرکاربردترین فرآیندهای مالی است. شاید پیشازاین پرداخت تنها یک تراکنش مالی ساده بود اما امروزه بهعنوان یک فرصت در استراتژی نوآورانه شرکتها و ارائهدهندگان خدمات محسوب میشود.
از جمله مفاهیم مهم در حوزه پرداخت، مفهوم Embedded Finance است.Embedded Finance به شرکتهای غیر بانکی این امکان را میدهد که خدمات بانکی را در کنار سایر خدمات به مشتریان خود ارائه دهند. بهاینترتیب مشتری بدون نیاز به جابجایی بین شرکت و بانک، بهصورت یکپارچه خدمت دریافت میکند. بدین ترتیب نسل جدیدی از برنامههای کاربردی به نام فوق-برنامه کاربردی از تجمیع تعدادی خدمت در قالب یک برنامه شکل گرفتند.
مهمترین ویژگیهای خدماتEmbedded Finance در Super App ها را میتوان در سه مورد خلاصه کرد:
- یکپارچگی و سهولت: مشتریان به دنبال راحتی و یک کلیک ساده هستند. Uber مثال شرکتی است که این ویژگی را با فراهم آوردن سیستم پرداخت یکپارچه از طریق رابط کاربری ساده، فراهم میکند.
- انعطاف و شخصیسازی: متناسب با شرایط و نیازمندی کاربران، گزینههای مناسب به آنها پیشنهاد داده شود. برای مثال بهکارگیری انواع پرداخت مانندBNPL یا استفاده از کیف پول دیجیتال در کنار روشهای سنتی پرداخت یکی از راههای ارائه خدمت شخصیسازیشده است.
- امنیت: برای فراهم آوردن یک زیرساخت امن برای انجام تراکنشهای مالی با بهکارگیری الگوریتمهای یادگیری ماشین روی داده مربوط به فعالیتهای کاربران باید توجه کرد که مکانیزم امنیتی نباید خیلی پیچیده و دست و پاگیر و یا خیلی ضعیف باشد زیرا در هر دو صورت کاربران از دریافت خدمت صرفنظر خواهند کرد.
چرا اپراتورهای مخابراتی بهترین ارائهدهندگان خدمات مالی تعبیهشده هستند؟
در این میان شرکتهای مخابراتی به دلیل بهرهمندی از تعداد بالای مشترکین، دسترسی به اطلاعات باارزش آنها و تعامل راحتتر با سازمانهای قانونگذار و دولتی شرایط مناسبی برای ارائهی خدماتEmbedded Finance به مشترکین خود دارد.
تعدادی از شرکتهای مخابراتی موفق در این عرصه در نشستهایMWC به معرفی خود و محصولاتشان پرداختند. از آن جمله میتوان بهSuper App ارائهشده توسط شرکت Vodafone در قاره آفریقا، به نامVodaPay اشاره کرد. Telebirr نمونهی دیگری از یکSuper App بسیار موفق است که حاصل تعامل شرکت مخابرات اتیوپی و شرکت Huwaei است. تعداد کاربرانTelebirr در۲۰ ماه، به ۲۹ میلیون نفر رسید.%۸۰ تراکنش روزانه اتیوپی با Telebirr صورت میگیرد و جالب آنکه در این بستر، فاصله ورود یک ایده به بازار تنها ۷ روز است!
M-PESA از قاره آفریقا، برنامه ارائه خدمات مالی بر روی گوشی همراه است که توسط دو شرکت مخابراتی Vodafone وSafaricom در کنیا راهاندازی شده است. نمونهی دیگر شرکت مخابراتیTelenor در کشور پاکستان است که امکان پرداختهای فوری دیجیتالی را برای کاربران خود از طریق سیستمRaast بهصورت یکپارچه فراهم کرده است.
نسل جدید بیمهها
از دیگر موضوعات موردتوجه در نشستهایFinTech کنگره MWC، Embedded Insurance بود. بدین معنی که ارائه خدمات بیمه در زمان ارائه کالا یا خدمت بر اساس شرایط و نیازمندی مشتری صورت بگیرد. برای مثال در زمان خریداری تلفن همراه، گزینههای گوناگون برای بیمه کردن آن متناسب با اطلاعات پروفایل کاربر به او پیشنهاد شود.
گفته میشود، سهم Embedded Insurance از کل بازار بیمه در سال ۲۰۲۲ کمتر از %۱ است که انتظار میرود به %۲۷ در سال ۲۰۳۲ افزایش یابد. دلایل متعددی برای این پیشبینی رشد عنوانشده است. برای مثال میتوان به مواردی همچون ارائه خدمت متناسب و شخصیسازیشده، کاهش هزینه جمعآوری داده مشتریان، افزایش تمایل برای استفاده اشتراکی از کالاها و ایجاد امنیت و اطمینان خاطر برای حضور اقتصادی در فضای سایبری اشاره کرد.
تحقیق جالبی توسط شرکت گوگل نشان میدهد که %۷۹ از مشتریان قبل از خرید یک محصول به انجام کارهای مرتبط با خرید بر روی گوشیهای خود پرداختند. از سویی دیگر بهطور متوسط افراد روزانه بین ۴-۶ ساعت از زمان خود را صرف کار با گوشی همراه میکنند. این نتایج گویای این واقعیت است که بستر بسیار مناسبی برای شرکتهای مخابراتی فراهم است تا با بهرهمندی از اطلاعات مشترکین خود، با هزینهای بسیار پایینتر از شرکتهای دیگر، خدماتEmbedded Insurance به کاربران خود ارائه دهند. در این میان شرکتهای مخابراتی مطرحی مانندDocomo ژاپن،Singtel سنگاپور وDitac تایلند خدمات بیمهای متنوعی به مشترکین خود ارائه میکنند. بهغیراز شرکتهای مخابراتی، شرکتهای دیگری نیز در این حوزه فعالیت دارند. از آن جمله میتوان از شرکت Bolttech نام برد.
NFT از ایده تا عمل
مفهوم NFT برای اولین بار در سال ۲۰۱۴ مطرح شد. یکی از پیششرطهای اساسی برای بهکارگیری توانNFT پاسخ به این سؤال است که چگونه میتوان یک دارایی را به توکنها نگاشت داد؟ برای مثال چطور میتوانیم یک ساختمان را به تعدادی توکن نگاشت بدهیم. گفته میشود برای بهرهگیری از قابلیتNFT در هر تجارتی لازم است Tokenomics درستی برای آن طراحی شود. منظور ازTokenomics مجموعه مطالعاتی است که موضوع آن طراحی سیستمهای اقتصادی مبتنی بر تکنولوژی بلاکچین است. با تمام این ملاحظات پیشبینی میشود NFT بهعنوان ابزاری برای نمایش حق مالکیت سایبری، کلید ورود به قلمرو متاورس خواهد بود.
ارز دیجیتال بانک مرکزی راهی برای ورود دولتها به بازی!
استفاده از رمز ارز و تغییر معماری ارائه خدمات مالی از متمرکز به توزیعشده باعث از بین رفتن نقش مرکزیت بانکها در تبادلات مالی میشود که به عبارت دقیقتر ورود و نظارت دولتها بر تبادلات مالی را محدود میکند. این در حالی است که دولتها به دلایل گوناگونی مانند حفظ حق حاکمیت (کشورهای اروپایی) و پیشگیری از وقوع جرم (نیجریه)، تمایل به حضور در فضای تبادلات مالی دیجیتال دارند.
ارز دیجیتال بانک مرکزی، راهی است که دولتها برای رویارویی با این چالش در پیش گرفتند. ازجمله پروژههای CBDC میتوان بهGuardian اشاره کرد که با همکاری شرکتJP Morgan و بانک مرکزی سنگاپور شکل گرفت. هرچندGuardian در لایه عمدهفروشی، تبادلات مالی را تسهیل نموده اما چالش حریم شخصی و سرعت در لایهی خردهفروشی همچنان وجود دارد.
Stable Coinها
در کنار رمز ارزها و ارز دیجیتال بانک مرکزی، Stable Coinها نوع دیگری از ارز دیجیتال هستند. Stable Coinها برخلاف رمز ارز دارای ارزش پایدار و ریسک سرمایهگذاری پایین و در مقابلCBDC از امتیاز توزیعشدگی، بدون حـــدومرز بودن و یکپارچگی بهرهمند هستند.
بر اساس تعریف، Stable Coinها نوعی رمز ارز هستند که ارزش پایدار دارند. این ارزش پایدار میتواند به دلیل متناظر بودن آن با یک ارز و کالا و یا تنظیم عرضه آن بر اساس یک الگوریتم درست باشد.Circle یکی از شرکتهای ارائهدهندهStable Coin است. این شرکت متناظر هر Stable Coin، در حساب کاربر، اعتبار یا پشتوانه قرار میدهد که میتواند آن را هر زمان بهصورت دیجیتال یا ارز غیر دیجیتال و آفلاین مورد استفاده قرار دهد.
گسترهی کاربرد Stable Coinها در سالهای اخیر چشمگیر بوده است. برای مثال، بسیاری از افراد مهاجر خواهان ارسال پول به کشور مادری و خانوادهی خود هستند. سیستم سنتی نقلوانتقال پول بین کشورها، به دلیل واسطههای زیاد در فرآیند انتقال بسیار زمانبر و پرهزینه است. این در حالی است که Stable Coinها این امکان را میدهند که در کشور مبدأ آنها را تهیه و برای کیف پول دیجیتال فرد در کشور مقصد ارسال نمود. گیرنده میتواند هر زمان و به هر شکلی که برایش مناسب است Stable Coin را به ارز موردنیاز تبدیل کند.
طی جنگ روسیه و اوکراین کمکهای مردمی از این طریق برای افراد آسیبدیده ارسال و در مناسبترین شرایط توسط آنها مورداستفاده قرار میگیرد. با بهکارگیری Stable Coinها انتظار میرود در سالهای آتی شاهد تسهیل تبادلات مالی بینالمللی باشیم. این امر میتواند در واردات و صادرات، استخدام افراد بهصورت فرامرزی و امکانهایی ازایندست تأثیرگذار باشد.
جمعبندی
سرعت ورود و اثرگذاری تکنولوژی در جوامع بشری افزایش چشمگیری در مقایسه با گذشته داشته است. درحالیکه مخاطبین خدمات هواپیمایی، تلفنی وATM به ترتیب در طی ۶۸، ۵۰ و ۱۸ سال به ۵۰ میلیون نفر رسید، سرویس ChatGPT تنها در یک ماه همین تعداد کاربر را به خود جذب کرد! درک درست تکنولوژیها، فرصتها، چالشها و تهدیدهای پیشرو به دولتها این امکان را میدهد که فعالانه در این حوزهها ورود کنند و از توان و امکانهای فراهم آمده برای رسیدن به مقاصد استراتژیک خود به شکلی مؤثر بهرهمند شوند.
