پیشرفت شتابان علوم و فناوری، زمینهساز بروز تهدیدات نوین و یکی از منابع سردرگمی مدیران ارشد امنیتی در تعیین سبد محصولات حوزۀ رمزنگاری و رمزشکنی به شمار میرود. فناوریهای رمزنگاری و رمزگذاری به سرعت در حال تکامل هستند تا نیازهای روزافزون امنیت و حفظ حریم خصوصی در دنیای دیجیتال را برآورده کنند. در ادامه این مقاله ابعاد مختلف این فناوری بررسی شده و به دنبال راهکاری برای خودمان هستیم.
تأثیر روندهای جهانی بر رمزنگاری و رمزشکنی
روندهای جهانی بر فناوریهای رمزنگاری به طرق مختلفی تأثیر میگذارند. برخی از این روندها عبارتند از:
- ایجاد چالشها و فرصتهای جدید برای امنیت و حریم خصوصی در جهانی پیچیده و به هم پیوسته. جایی که تهدیدهایی مانند تغییرات آب و هوایی، بیماریها، بحرانهای مالی و اختلالات فناوری نیازمند پاسخهای مؤثر و هماهنگ است.
- ایجاد نوآوری و پذیرش فناوریهای نوظهور که بر رمزنگاری متکی هستند. مانند فضاهای هوشمند، رمزگذاری همومورفیک، هوش مصنوعی مولد، فناوریهای گراف و متاورس.
- افزایش تقاضا و آگاهی از رمزنگاری در بین شرکتها و مصرف کنندگانی که به دنبال محافظت از دادهها و داراییهای خود در برابر حملات سایبری و نقض هستند.
این روندها توسعه و تکامل فناوریهای رمزنگاری و رمزشکنی و همچنین تأثیر آنها بر حوزهها و بخشهای مختلف را شکل میدهند. رمزنگاری در عصر دیجیتال ضروریتر و یک پدیده همه-مکانی یا همه-جا-حاضر خواهد بود. توجه به این روندها و همچنین روندهای علمی و تخصصی حوزه رمز میتواند در تصویرپردازی مناسب از آینده این حوزه برای توسعه راهبردهای پیشرفت در این فناوری راهگشا باشد. در این راستا از همگرایی فناوریهای نوظهور در جهت پیشرفت و تحریک بازار تقاضا نباید چشم پوشید. عمده پیشرفتهای دانشی در این حوزه بر مبنای کشش تقاضای بخشهای مختلف بازار در جهت تأمین امنیت دادهها در راهکارهای نوین ذخیرهسازی، پردازش و انتقال صورت میپذیرد.
درک آیندۀ رمز بر اساس روندپژوهی
اهداف اصلی رمزنگاری محرمانگی، یکپارچگی، عدم انکار، احراز هویت و مجوز است. رمزنگاران با هدف پاسخگویی به بخشی یا همه این نیازها به طراحی و پیادهسازی سیستمهای رمزنگاری میپردازند. برای درک درست آفندی و پدافندی نسبت به آینده حوزۀ رمز، شایسته است نیازها و خواستههای خودمان و دشمنانمان را بشناسیم.
روندپژوهی رمزنگاری و رمزشکنی در افقهای ده و سی سال متکی به سه گزاره تاثیر گذار خواهد بود. درک و مفهم این گزارهها، آیندهپژوه را در یافتن روندهای این دانش-فناوری یاری میکند.
- آینده جدید، الزام رمزنگاری جدید
- هسته فناوری
- رمزنگاری مقاوم برای آینده
گزاره اول (آینده جدید، الزام رمزنگاری جدید) مؤید این حقیقت است که دانش-فناوری رمز در ظرف زمان به خودی خود تعریف نمیشود. آنچه آیندهی آن را قابل پیشبینی میسازد، آینده فناوری است. از این جهت روندپژوهی رمزنگاری و رمزشکنی وابسته به روندپژوهی فناوریهای آینده است.
گزاره دوم (رمز به عنوان هسته فناوری) به جایگاه رمز و رمزشکنی اشاره دارد. اصولاً رمزنگاری و رمزشکنی عنصری در برابر دیدگان بهرهبرداران و مصرفکنندگان فناوری آینده نیست بلکه نقشی کلیدی و تعیین کننده در قلب فناوری بازی میکند.
گزاره سوم (رمزنگاری مقاوم برای آینده) به انتظار مخاطبان از دانش-فناوری رمز در آینده گواهی میدهد. کاربردهای آیندهی فناوری بر زندگی بشر تأثیر شگرفی خواهد گذاشت. تأثیری بسیار عمیقتر از بهرهبرداری بشر از آتش و فلز در تمدنهای باستانی. لذا دانش-فناوری رمز نیازمند اطمیناندهی به تمدنهای فناوریمحور در جهت اثبات کارکرد واقعی خود خواهد بود. بنابراین هر بخش دانش-فناوری رمز که این قطعیت و اقناع را با خود همراه کند، سهم بیشتری در بازی فناوریهای آینده کسب خواهد نمود. این سه گزاره بطور بنیادی در سطوح کارکردی با یکدیگر در ارتباط و تعامل نیز هستند. شکل زیر نمایی از این سه گزاره و ارتباط آنها را ارائه میدهد.
روندهای تاثیرگذار بر توسعه فناوری رمز
روندهای مختلفی در خصوص فناوری رمزنگاری و رمز شکنی وجود دارد. اما به طور کلی میتوان روندهای بالادستی تاثیرگذار بر توسعه این فناوری را به شرح زیر دستهبندی کرد:
- مهاجرت نیروهای متخصص
- افزایش ائتلافهای رمزپایه
- امنیتی شدن فرهنگ عمومی
- ظهور و ترکیب فناوریهای نوین (تحریک دانش/ تقاضا)
- افزایش هویتهای فراملی به ویژه در کشورهای منطقه منا
- افزایش رغبت حاکمیتها برای استفاده از ابزارهای نوین رمزنگاری (حکمرانی دیجیتال)
- افزایش ناآرامیهای اجتماعی
روندهای جهانی رمز
در بررسی دادههای مرتبط با این فناوری میتوان روندهای جهانی مختلفی را یافت. برخی از مهمترین این روندها به شرح زیر است.
- تغییر رویکرد در پیادهسازی (افزایش سرعت؛ سبک شدن در پردازش)
- بهبود عملکرد الگوریتمهای نوین رمز (همومورفیک)
- افزایش تهدید ناشی از عدم وجود سیاستهای دسترسی
- افزایش تهدیدهای نرمافزاری و سختافزاری پیادهسازی پروتکلها و الگوریتمهای رمز
- توسعه بیشتر الگوریتمهای رمز در حوزههای نوظهور فناوری
- همهزمانی و همه مکانی شدن بیشتر رمزنگاری
- چابکی بیشتر (انعطافپذیری) برای تطبیق شتابان با شرایط آینده
- پدیدار شدن حکمرانی مبتنی بر زیرساخت کلید عمومی نوین
آیندۀ مطلوب رمز برای ما
با توجه به مطالب فوق و روندهای محلی و جهانی معرفی شده کشور ما باید برای برای نقشآفرینی در این زمینه برنامهریزی کند. همگامی با فناوری رمزنگاری و رمزشکنی مستلزم موارد مختلفی است که برخی از مهمترین آنها عبارتند از:
- درک همه جانبۀ مدیران و کارشناسان در حوزۀ کاربردهای به روز رمزنگاری (از منظر نیروی انسانی، بودجه، ساختار، قوانین، تجهیزات)
- ایجاد و استمرار زیستبوم زنده، پویا، کارآمد و شاداب در حوزۀ رمز
- ابهام زدایی از سطوح مختلف رمز و تبیین گفتمان واقعی رمز
- دستیابی به چابکی، انعطاف و افتخار سازمانی در حوزۀ رمز
- برقراری امنیت و اشراف اطلاعاتی در حوزۀ رمزارزها
- تعیین متولی اصلی رمز در کشور و همگرا شدن تیمهایی که هماکنون به صورت جزیرهای فعالیت میکنند.
- نقشآفرینی فناورانه در Fintech، قراردادهای هوشمند، NFTها، رمز ارزها و غیره
- جبران ضعف دانشی فعلی و پر کردن خلأها با بدیلهایی همچون خلاقیت
- بیشینهسازی اعتماد به حوزه رمز و برقرای احساس امنیت و اطمینان نسبت به این حوزه در سطح ملی
- ایجاد تهدید مطلوب
قابلیتهای رمزنگاری و رمزشکنی
حضور فعال و مؤثر ما در حوزه رمزنگاری و رمزشکنی قابلیتهای زیادی را به ما میافزاید. از جمله مهمترین این قابلیتها میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
- طراحی الگوریتمهای بومی در فضاهای متنوع کاربردی
- شکست پروتکلهای استاندارد امروزی (مخابرات و شبکههای رایانهای)
- ذخیره و بازیابی امن دادههای حساس کشور
- طراحی امن سامانههای کنترل صنعتی حیاتی کشور
- تدوین استانداردهای بومی در حوزۀ عمومی و حاکمیتی
- تامین امنیت زیرساخت برگزاری انتخابات الکترونیک
- ائتلافهای فراملی در حوزۀ رمز
- نقشآفرینی فناورانه در Fintech قراردادهای هوشمند، NFTها، رمز ارزها و غیره
پیشرانهای رمزنگاری و رمزشکنی
چنانچه با سه محور «پیشرفتهای علمی»، «جامعه-حکمرانی» و «نظامها» مکعبی فرضی را در نظر بگیریم با هشت سناریوی محتمل مواجه خواهیم شد. پیشرفتهای علمی ممکن است پیشبینیپذیر یا برهمزننده باشند. برهمزنندگی را نیز بایستی از منظر فرصت تهدید قوت ضعف مورد بررسی قرار داد. به عنوان مثال ظهور ابررایانههای کوانتومی با اندازه کوچک میتواند یک پیشرفت علمی برهمزننده باشد همچون ماشین حساب که جای چرتکه را گرفت. در زمینه جامعه و حکمرانی نیز اکثر کشورها تمایل بیشتری به نگاه جزیرهای دارند تا نگاه جهانی (حتی آن کشورهایی که شعار جهانی بودن و جهانی شدن میدهند نیز از این قاعده مستثنی نیستند.) نظامها نیز در میان طیفی از آشوبناک تا بالغ قرار میگیرند.
بنا به اعتراف پنل خبرگان ایالات متحده در سال 2022 از هشت سناریوی فوق الذکر سه سناریو محتملتر به نظر میرسند.
- برهمزننده جزیرهای بالغ
- پیشبینیپذیر جزیرهای آشوبناک
- برهمزننده جزیرهای آشوبناک
همانطور که ملاحظه میفرمائید حتی در نگاه آنهایی که شعار جهانی شدن میدهند نگاه جهانی در حوزه رمز از آنجائی که مزیت رقابتی هر کشوری محسوب میشود، محلی از اعراب ندارد.
