سخنرانی کلیدی هشتم MWC۲۰۲۵: ژئوپلیتیک فناوری + ویدئو کامل
در پنل سخنرانی کلیدی هشتم MWC2025، جیسون کاراین، معاون سردبیر بخش تجارت در نیویورک تایمز، مدیریت بحث را بر عهده داشت. این رویداد با حضور کیو جین، اقتصاددان جهانی و نویسنده از دانشگاه هاروارد، جری شیهان، مدیر بخش علوم، فناوری و نوآوری در OECD، و گریگوری سی آلن، مدیر پروژه حکمرانی هوش مصنوعی در CSIS، برگزار شد.
دیدگاه‌های ارزشمند آن‌ها، بررسی خواهند کرد که چگونه فناوری، هوش مصنوعی و پیشرفت‌های نیمه‌رسانا در حال بازتعریف ساختارهای قدرت جهانی هستند. با تشدید رقابت فناوری میان ایالات متحده و چین، این نشست به پیامدهای اقتصادی، سیاسی و امنیتی آن خواهد پرداخت.
تحولات جهانی: تلاقی ژئوپلیتیک و فناوری
در جهانی که با دگرگونی‌های چشمگیر تعریف می‌شود، ما به بررسی تغییرات بنیادینی می‌پردازیم که سیاست، اقتصاد و فرهنگ ما را متحول کرده‌اند—و نشان می‌دهیم که چگونه این تحولات، پایه‌های نظم جهانی را از نو تعریف می‌کنند. با رقابت فزاینده کشورها برای تسلط بر فناوری‌های نوظهور، ساختار قدرت جهانی در حال بازآرایی بی‌سابقه‌ای است.
در قلب این تحول، رقابت شدید فناوری میان چین و ایالات متحده قرار دارد. در نشست اخیر با عنوان «ژئوپلیتیک فناوری»، کارشناسان برجسته‌ای گرد هم آمدند تا پویایی‌های قدرت در حال تغییر و پیامدهای آن را بر تجارت جهانی، امنیت اقتصادی و نوآوری‌های فناورانه بررسی کنند. مباحث مطرح‌شده شامل اهمیت راهبردی نیمه‌رساناها، تنش‌های ژئوپلیتیکی پیرامون هوش مصنوعی (AI) و پیامدهای اقتصادی سیاست‌های حمایت‌گرایانه بود.
نظم تجارت جهانی و رقابت فناوری
اعمال تعرفه‌های گسترده از سوی ایالات متحده بر چین، کانادا و مکزیک نشان‌دهنده‌ی احتمال بازسازی ساختار تجارت جهانی است. به‌گونه‌ای که فناوری به محور اصلی اختلافات اقتصادی تبدیل شده است. در حالی که کشورها برای حفظ برتری رقابتی خود تلاش می‌کنند. تعادل بین همکاری و رقابت به سمت افزایش تنش و رقابت شدیدتر متمایل شده است. رقابت برای رهبری در هوش مصنوعی، نیمه‌رساناها و رایانش کوانتومی به یکی از جنبه‌های حیاتی امنیت ملی، استراتژی اقتصادی و تحرکات ژئوپلیتیکی تبدیل شده است.
کیو جین تأکید کرد که تعرفه‌ها و محدودیت‌های صادراتی اعمال‌شده از سوی ایالات متحده پیامدهای غیرمنتظره و قابل‌توجهی به دنبال داشته است. این اقدامات، به جای تضعیف موقعیت تجاری چین، وابستگی این کشور را به ایالات متحده کاهش داده و توانمندی‌های فناورانه داخلی آن را تقویت کرده‌اند. هم‌زمان، سهم ایالات متحده از صادرات جهانی کاهش یافته، در حالی که چین و سایر اقتصادهای نوظهور تجارت خود را متنوع ساخته و از فرصت‌های جدید استفاده کرده‌اند.
یکی از پیامدهای کلیدی این تغییر، ظهور بلوک‌های اقتصادی منطقه‌ای است. کشورها بیش از پیش بر اساس منافع استراتژیک مشترک هم‌پیمان شده و این روند منجر به شکل‌گیری توافقات تجاری جدید و الگوهای سرمایه‌گذاری نوین شده است. این گذار از یک مدل جهانی‌سازی مبتنی بر کارایی صرف به سوی یک نظام اقتصادی جهانی حمایت‌گرایانه و سیاست‌محور، نشان‌دهنده‌ی تحولی اساسی در نظم اقتصادی جهان است.
نیمه‌رساناها: نفت جدید قرن بیست و یکم
نیمه‌رساناها ستون فقرات فناوری مدرن محسوب می‌شوند و نقش حیاتی در حوزه‌هایی از هوش مصنوعی تا سیستم‌های نظامی ایفا می‌کنند. رقابت ژئوپلیتیکی بر سر برتری در این صنعت، شباهت زیادی به رقابت تاریخی بر سر منابع انرژی دارد. ایالات متحده و چین با آگاهی از اهمیت راهبردی تولید تراشه‌ها، سیاست‌های خود را بر محدودسازی دسترسی به فناوری و تضمین ظرفیت تولید داخلی متمرکز کرده‌اند.
مقررات صادراتی ایالات متحده در سال ۲۰۲۲ که شامل محدودیت‌هایی بر صادرات تراشه‌های هوش مصنوعی، فناوری‌های نیمه‌رسانا و تجهیزات تولید آن‌ها بود. تغییر بزرگی در سیاست‌های تجاری پیشین این کشور محسوب می‌شود. این اقدام که با نگرانی‌های امنیت ملی و رشد توانمندی‌های چین در حوزه‌ی هوش مصنوعی توجیه شد. زنجیره‌های تأمین جهانی را دگرگون کرده و چین را وادار به تسریع در مسیر خودکفایی فناوری کرده است.
جری شیهان از OECD خاطرنشان کرد که کمبود جهانی نیمه‌رساناها در دوران همه‌گیری آسیب‌پذیری زنجیره‌های تأمین موجود را آشکار کرد. سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) با دولت‌ها همکاری می‌کند تا استراتژی‌هایی برای تنوع‌بخشی به تولید نیمه‌رساناها و کاهش وابستگی به تعداد محدودی از بازیگران اصلی تدوین کند. این استراتژی‌ها شامل سرمایه‌گذاری در مراکز تولید جایگزین و سیاست‌هایی برای کاهش خطرات ناشی از سلطه‌ی اقتصادی بر زنجیره‌های تأمین است.
چین نیز در واکنش به این محدودیت‌ها، به سرعت توسعه‌ی صنعت نیمه‌رسانای داخلی و تحقیق در فناوری‌های نوظهور را در اولویت قرار داده است. این واکنش نشان‌دهنده‌ی یک روند کلی در سطح جهان است که طی آن کشورها به دنبال خودکفایی فناوری در عصر افزایش تکه‌تکه شدن اقتصاد جهانی هستند.
هوش مصنوعی و نبرد قدرت‌های جهانی
پیشرفت سریع هوش مصنوعی روابط ژئوپلیتیکی را پیچیده‌تر کرده است. زیرا کشورها به این واقعیت پی برده‌اند که AI نه‌تنها صنایع را متحول می‌کند، بلکه قابلیت‌های نظامی را نیز بازتعریف خواهد کرد. هوش مصنوعی دیگر صرفاً یک دارایی تجاری نیست، بلکه به اولویتی برای امنیت ملی تبدیل می شود.
گریگوری آلن خاطرنشان کرد که رشد نمایی توسعه هوش مصنوعی، سیاست‌گذاران را نگران نموده است. توانایی ایجاد سیستم‌های هوش مصنوعی با کارایی ۱۰,۰۰۰ برابر مدل‌های کنونی می‌تواند توازن قدرت جهانی را به‌شدت تغییر دهد. مقررات جدید صادرات تراشه‌های هوش مصنوعی که در ۷ اکتبر ۲۰۲۲ توسط ایالات متحده اعمال شد. بازتابی از این نگرانی‌ها و نشانه‌ای از تغییری اساسی در سیاست‌های فناوری آمریکا است.
سرمایه‌گذاری‌های عظیم چین در تحقیقات هوش مصنوعی، که نمونه‌ای از آن پیشرفت‌های پروژه DeepSeek است، نشان‌دهنده‌ی رشد فزاینده این کشور در این حوزه است. اگرچه محدودیت‌های صادراتی ممکن است توسعه AI در چین را کند کنند، اما شرکت‌های چینی روش‌های نوآورانه‌ای برای بهینه‌سازی منابع محاسباتی خود پیدا کرده‌اند. موفقیت DeepSeek، که با بهره‌گیری از بخشی از توان محاسباتی شرکت‌های غربی عملکرد چشمگیری داشته است، نشان‌دهنده توانایی چین در سازگاری و نوآوری علی‌رغم محدودیت‌های موجود است.
هم‌زمان، اروپا نیز در تلاش است تا جایگاه خود را در توسعه هوش مصنوعی تقویت کند. جری شیهان اشاره کرد که ابتکارات اخیر اروپا با هدف تقویت تحقیقات و توسعه هوش مصنوعی در منطقه انجام شده است. اگرچه اروپا تاکنون بیشتر بر مقررات‌گذاری در حوزه هوش مصنوعی متمرکز بوده است، اما اکنون تلاش هماهنگی برای پیشبرد نوآوری و همگام شدن با ایالات متحده و چین در جریان است.
آینده چندجانبه‌گرایی در جهانی تقسیم‌شده
با افزایش قطبی‌شدن تجارت و فناوری جهانی، نقش سازمان‌های چندجانبه در حال تحول است. OECD به‌طور فعال در تلاش است تا همکاری‌ها در حوزه سیاست‌گذاری فناوری را تقویت کند، به‌ویژه در زمینه‌هایی مانند زنجیره تأمین نیمه‌رساناها و حکمرانی هوش مصنوعی.
با این حال، چندجانبه‌گرایی با چالش‌های جدی روبه‌رو است. جری شیهان اذعان داشت که فضای سیاسی بسیاری از کشورها به سمت حمایت‌گرایی سوق یافته است. نگرانی‌های امنیت ملی اغلب بر همکاری‌های اقتصادی اولویت پیدا کرده‌اند. با این وجود، همچنان فرصت‌هایی برای همکاری‌های جهانی وجود دارد. به‌ویژه در زمینه تدوین استانداردهای بین‌المللی هوش مصنوعی و رسیدگی به دغدغه‌های اخلاقی در توسعه فناوری.
اقتصادهای نوظهور نیز نقش مهمی در شکل‌دهی به آینده تجارت و فناوری جهانی ایفا می‌کنند. کشورهای جنوب شرق آسیا، منطقه خلیج فارس و آفریقا به‌طور فزاینده‌ای به بازیگران تأثیرگذار تبدیل شده‌اند. از موقعیت خود به‌عنوان میانجی‌های بی‌طرف در رقابت ایالات متحده و چین بهره می‌برند. توانایی این کشورها در جذب سرمایه‌گذاری و پیشبرد نوآوری خارج از الگوی غالب غرب-چین می‌تواند به یکی از روندهای اقتصادی تعیین‌کننده در دهه آینده تبدیل شود.
نتیجه‌گیری: آمادگی برای آینده‌ای نامشخص
سخنرانان در بحث‌های سخنرانی کلیدی هشتم MWC2025 تأکید کردند که تحولات اساسی در ژئوپولتیک و فناوری جهانی در حال رخ دادن است. در سال‌های پیش‌رو، شاهد افزایش رقابت، بازآرایی اتحادهای اقتصادی و نقش رو به رشد فناوری‌های نوظهور در امنیت ملی خواهیم بود.
برای کسب‌وکارها و سیاست‌گذاران، نکات کلیدی روشن است:
- تنوع‌بخشی ضروری است. با نوسانات بیشتر در زنجیره‌های تأمین و روابط تجاری، شرکت‌ها و دولت‌ها باید با تنوع در بازارها و توانمندی‌های تولیدی تاب‌آوری خود را افزایش دهند.
- ژئوپولتیک نوآوری را شکل خواهد داد. هوش مصنوعی، نیمه‌رساناها و فناوری‌های نوظهور اکنون به موضوعاتی مرکزی در نبردهای قدرت جهانی تبدیل شده‌اند. به‌طوری که تصمیمات سیاستی به‌طور مستقیم بر توسعه فناوری و دسترسی به منابع تأثیر خواهند گذاشت.
- بلوکه‌های اقتصادی منطقه‌ای در حال افزایش هستند. کشورها در حال تشکیل اتحادهای استراتژیک جدید و بازتعریف مدل‌های سنتی جهانی‌سازی هستند.
- همکاری چندجانبه همچنان حیاتی است. در حالی که رقابت شدیدتر می‌شود، فرصت‌هایی برای همکاری‌های بین‌المللی در تحقیق، مقررات‌گذاری و تجارت هنوز وجود دارد.
با پیشرفت به جلو، تعامل میان فناوری و ژئوپولتیک همچنان به تعریف مجدد دنیای ما ادامه خواهد داد. کسانی که بتوانند در این منظره در حال تغییر حرکت کنند—چه کسب‌وکارها، سیاست‌گذاران یا سرمایه‌گذاران—بهترین موقعیت را برای موفقیت در عصر تحولات جهانی خواهند داشت.
